Հարկային նոր նախագիծ
Մատակարարի կարգավիճակն ու մեկ խախտումը կարող են փոխել Ձեր բիզնեսի հարկային ռեժիմը
Պատկերացրեք՝ ծառայություն եք պատվիրել, ստացել արդյունքը, վճարել և վերցրել անհրաժեշտ փաստաթղթերը։ Ամեն ինչ իրական է ու հիմնավորված։ Սակայն շահութահարկը հաշվարկելիս պարզվում է՝ այդ ծախսը նվազեցնել հնարավոր չէ, որովհետև ծառայություն մատուցողը շրջանառության հարկ վճարող է։ Կամ խանութում արձանագրված խախտման հետևանքը դուրս է գալիս տուգանքի սահմաններից և փոխում ընկերության հարկման համակարգը հաջորդ տարիների համար։ Սրանք գործող նոր կանոնների նկարագրություններ չեն։ Դրանք հնարավոր իրավիճակներ են՝ կապված Ֆինանսների նախարարության մշակած հարկային փոփոխությունների նախագծի հետ, որը հրապարակվել է e-draft հարթակում։ 2026 թվականի նոյեմբերի 15-ի դրությամբ հանրային քննարկումը շարունակվում է մինչև նոյեմբերի 23-ը։ Հրապարակված տարբերակով առաջարկվում է փոփոխությունները կիրառել 2027 թվականի հունվարի 1-ից, սակայն վերջնական բովանդակությունն ու ժամկետները կախված են ընդունման գործընթացից։
Նախագծում կան երեք ուղղություններ, որոնց արժե ուշադրություն դարձնել արդեն հիմա՝
- գործընկերներից ձեռք բերվող ծառայությունների ծախսեր,
- փոխկապակցվածության նոր չափանիշներ և
- հատուկ հարկման համակարգերից երկարաժամկետ դուրս մնալու վտանգ։
Վճարել եք ծառայության համար, բայց ծախսը չի՞ նվազեցվելու
Առաջարկվում է շահութահարկի հաշվարկման նպատակով համախառն եկամտից չնվազեցնել շրջանառության հարկ վճարողներից ստացված ծառայությունների և ընդունված աշխատանքների ծախսերը՝ հաշվի առնելով նախագծի հղումը արդեն առանձին կարգավորվող դեպքերին։ Այստեղ խոսքը բոլոր մատակարարներից կատարվող բոլոր գնումների մասին չէ։ Նոր դրույթը վերաբերում է հենց ծառայություններին ու աշխատանքներին։
Տարբերությունն ավելի տեսանելի է թվերով։ Պայմանական ընկերության տարեկան եկամուտը 50 միլիոն դրամ է, իսկ այլ նվազեցվող ծախսերը՝ 35 միլիոն։ Ընկերությունը նաև 5 միլիոն դրամի իրական ծառայություն է ստացել շրջանառության հարկ վճարողից։ Ենթադրենք՝ այդ ծախսը ներկայում բավարարում է նվազեցման բոլոր պայմաններին։
Այդ դեպքում հարկվող շահույթը կլիներ 10 միլիոն դրամ, իսկ 18 տոկոս շահութահարկը՝ 1,8 միլիոն։ Եթե առաջարկվող սահմանափակումը կիրառվի այդ ծառայության նկատմամբ, հարկվող շահույթը կդառնա 15 միլիոն, շահութահարկը՝ 2,7 միլիոն դրամ։ Նույն եկամտի և նույն վճարված գումարների պայմաններում տարբերությունը 900 հազար դրամ է։ Սա մեր պայմանական հաշվարկն է՝ նախագծի հնարավոր ազդեցությունն ավելի պատկերավոր ներկայացնելու համար։
Ծառայություն մատուցողի համար հետևանքը կարող է արտահայտվել պատվիրատուի նոր հարցով․ «Իսկ դուք ո՞ր հարկման համակարգում եք աշխատում»։
Մատակարարի ընտրության ժամանակ գնի ու որակի կողքին ավելի մեծ կշիռ կարող է ստանալ նրա հարկային կարգավիճակը։ Հետևաբար նախագիծը հետաքրքրում է նաև այն փոքր ընկերություններին, որոնց ծախսերի հաշվարկն անմիջապես չի փոխվելու, բայց որոնց հաճախորդները շահութահարկ վճարողներ են։
Նման ուղղություն կա նաև միկրոձեռնարկատիրությունից շրջանառության հարկի համակարգ անցնող գործարքների համար։ Առաջարկվում է միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտներից ստացված ծառայությունների ու ընդունված աշխատանքների ծախսերը չհամարել շրջանառության հարկից նվազեցման համար ընդունելի։ Այս դեպքում խոսքը շրջանառության հարկի գումարից ծախսերով պայմանավորված նվազեցման մասին է։
Նոր ընկերությունը միշտ չէ, որ նոր հարկային պատմություն է նշանակում
Հաջորդ փոփոխությունն առավել հասկանալի է առօրյա օրինակով։ Մի ընկերություն դադարեցնում է աշխատանքը, իսկ նույն տարածքում կարճ ժամանակ անց բացվում է մեկ ուրիշը։ Ցուցանակը ծանոթ է, աշխատակիցները՝ նույնպես, հաճախորդներն ու մատակարարները հիմնականում չեն փոխվել։ Փաստաթղթերով ընկերությունն այլ է, բայց գործունեությունը շարունակվում է։
Նախագիծն առաջարկում է փոխկապակցվածության առանձին հիմք, երբ նախկին տնտեսվարողի գործունեության հասցեներից մեկում դադարեցմանը հաջորդող երեք ամսվա ընթացքում այլ կազմակերպություն կամ ԱՁ նույն պայմաններով իրականացնում է նույն գործունեությունը։ Նույն գործունեությունը որոշվելու է տնտեսական գործունեության դասակարգչի նույն դասով։
Նույն պայմանների համար առաջարկվում է հինգ չափանիշներից առնվազն երկուսի առկայություն։ Դրանց թվում են նախորդ վեց ամսվա աշխատողների առնվազն 30 տոկոսի հետ հարաբերությունները, նախկին ապրանքային նշանների կամ IP հասցեների օգտագործումը, մատակարարների կամ կազմակերպություն և ԱՁ հաճախորդների առնվազն 80 տոկոսի համընկնումը, նախկին ՀԴՄ-ներից առնվազն մեկի շահագործումը։ Մատակարարների ու հաճախորդների համար նույնպես դիտարկվում է նախագծով նշված նախորդ վեցամսյա շրջանը։
Այսինքն՝ միայն նույն հասցեն ինքնին բավարար չէ նշված նոր հիմքի համար։ Բայց իրական բիզնեսի փոխանցման կամ վերակազմակերպման ժամանակ ամբողջ պատկերը հարկավոր կլինի գնահատել նախապես։
Առանձնապես կարևոր է հետևանքը․ այս նոր հիմքով փոխկապակցված համարվողների համար նախատեսվում է շրջանառության հարկի և միկրոձեռնարկատիրության համակարգերից դուրս մնալ՝ համապատասխան փաստի օրվանից մինչև կազմակերպության լուծարումը կամ ԱՁ-ի հաշվառումից հանվելը։ Սա խախտումների համար առաջարկվող հնգամյա մեխանիզմից առանձին կարգավորում է։
Չորս տարի՞, թե՞ հինգ․ ինչպես է հաշվվելու սահմանափակումը
Նախագծի հիմնավորման մեջ խոսվում է հինգ տարվա արգելքի մասին։ Դրույթներում ժամկետը ձևակերպված է ավելի ճշգրիտ՝ համապատասխան փաստի օրվանից մինչև տվյալ հարկային տարվան հաջորդող չորրորդ հարկային տարվա ավարտը։ Օրինակ՝ եթե համապատասխան հիմքն առաջանա 2027 թվականին, սահմանափակումը կարող է շարունակվել մինչև 2031 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ Դա պարտադիր չէ, որ կազմի ամբողջական 60 ամիս։
Ընդ որում, բոլոր սխալների համար նույն հետևանքը չի առաջարկվում։ Առանց անհրաժեշտ լիցենզիայի կամ ծանուցման գործունեության և անապրանք հաշվարկային փաստաթղթերի վերաբերյալ համապատասխան հոդվածների խախտումները ներառված են առանձին հիմքերով։ Ապրանքների մատակարարման կամ տեղափոխման պարտադիր փաստաթղթավորման կանոնների դեպքում նշվում է երկրորդ խախտումը։
Աշխատողների ընդունման ձևակերպման ու գրանցման վերաբերյալ հոդվածի դեպքում նախատեսվում է երկրորդ խախտում կամ մեկ վարչական ակտով երեք խախտման դեպք։ ՀԴՄ կանոնների վերաբերյալ հոդվածի դեպքում՝ երրորդ խախտում կամ մեկ վարչական ակտով երեք խախտման դեպք։ Ուստի «ցանկացած խախտումից հետո հինգ տարով կզրկվեն շրջանառության հարկից» ձևակերպումը սխալ պատկերացում կտա։
Հրապարակված տարբերակն ունի նաև անցումային պայման։ Այս սահմանափակումների համար հաշվի են առնվելու օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո կազմված վարչական ակտերով արձանագրված համապատասխան խախտումները։ Դատական բողոքարկման համար ևս նախատեսված է հատուկ կարգավորում, որը պետք է գնահատել կոնկրետ գործի հանգամանքներով։
Ինչո՞ւ է պետք քննարկել հիմա
Նախագծի հեղինակները փոփոխությունները հիմնավորում են հատուկ համակարգերում արհեստականորեն տեղավորվելու և հարկային չարաշահումների հնարավորությունները սահմանափակելու անհրաժեշտությամբ։ Միաժամանակ առաջարկվում է միկրոձեռնարկատիրության տարեկան շեմը կազմակերպությունների ու ԱՁ-ների համար բարձրացնել 24 միլիոնից մինչև 50 միլիոն դրամ։ Սակայն շեմի բարձրացումը չի վերացնում գործունեության տեսակներով և այլ պայմաններով սահմանափակումները։
Բիզնեսի ղեկավարի համար հիմա օգտակար է գնահատել սեփական իրավիճակը։ Որքա՞ն ծառայություն եք գնում շրջանառության հարկ վճարողներից։ Ձեր հաճախորդներից քանիսի՞ համար կարող է կարևոր դառնալ ձեր հարկման համակարգը։ Նախատեսո՞ւմ եք գործունեություն փոխանցել մեկ այլ ընկերության։ Արդյո՞ք խանութում, պահեստում և աշխատողների ընդունման ժամանակ գործող վերահսկողությունը բավարար է։
Հարկային օրենսդրություն ուսումնասիրելն այս փուլում օգնում է պատրաստել տարբեր հաշվարկներ։ Կարելի է համեմատել գործող կանոններով բյուջեն նախագծի ընդունման սցենարի հետ և տեսնել տարբերությունը մինչև տարեկան գների հաստատումը։
Փորձառու հաշվապահական ընկերություն ներգրավելն այս աշխատանքին օգնում է գնահատել պայմանագրերը, գործընկերների կարգավիճակներն ու ներքին ընթացակարգերը միասին։
MPRESS-ում կարևորում ենք, որ ղեկավարը տեսնի փոփոխության ազդեցությունն իր թվերով։ Նախագծին հետևել արժե հենց հիմա, իսկ վերջնական որոշումները կապել ընդունված օրենքի վերջնական տեքստի հետ։
https://www.e-draft.am/projects/10825


